Atasözleri, biçim yönünden diğer yazı türlerine göre farklı özellikler gösterir. Öykü, roman, şiir, deneme gibi yazı türleri pek çok cümlenin bir araya gelmesi ve anlam yönünden bütünleşmesiyle oluşur. Buna karşın atasözleri genellikle bir, en fazla iki cümleden oluşur. Bütün duygu ve düşünceler bu tek cümleye sığdırılır. Bu cümleler kişiden kişiye değişmez. Halkın ortak malıdır ve halk tarafından aynı biçimde söylenir. Atasözlerinde biçim özellikleri şu başlıklar altında toplanabilir.
Atasözleri bir toplumun ortak kullandığı kalıplaÅŸmış sözlerdir. Bu nedenle herhangi bir kimse, atasözlerindeki sözcükleri ya da sözcüklerin sırasını deÄŸiÅŸtiremez. ÖrneÄŸin “Dikensiz gül olmaz.” atasözü “Gül dikensiz olmaz” ÅŸeklinde söylenemez. “KomÅŸunun tavuÄŸu komÅŸuya kaz görünür” atasözündeki “kaz” kelimesi yerine “ördek” veya “horoz” denmez. Bunun nedeni, atasözlerinin bir kiÅŸinin deÄŸil, bütün toplumun ortak malı olması ve o toplumun düşünce ve dil zevkini yansıtmasıdır. Devamı »
Türkçede bulunan bütün cümle türlerine atasözlerinde de rastlanır. Atasözleri kısa ve özlü sözler olduÄŸu için genelde bir-iki cümleden oluÅŸur. Daha uzun cümlelerden oluÅŸan Türk atasözlerinin sayısı azdır. Atasözlerinde kullanılan cümle türleri Devamı »
Atasözleri, uzun tarihî bir süreçte oluÅŸtuÄŸu ve çaÄŸlar boyu geçerli olduÄŸu için genellikle geniÅŸ zaman kipiyle kurulmuÅŸtur. DoÄŸrudan öğüt veren atasözlerinde emir kipinin kullanıldığı görülmektedir. yküleme ya da rivayet biçiminde söylenen atasözlerinde belirsiz geçmiÅŸ zaman kipinin kullanıldığı görülür. Belirli geçmiÅŸ zaman ve ÅŸimdiki zaman kipleriyle kurulmuÅŸ atasözü sayısı oldukça azdır. Devamı »
Atasözleri belli bir toplumun ve/veya bütüm insanlığın yaÅŸam felsefesidir. Ä°nsanlarda bulunan sevgi, kıskançlık, bencillik, dostluk, düşmanlık gibi duyguÅŸar evrenseldir. Bu nedenle bu duyguları yansıtan atasözleri de evrensel olarak kabul edilmektedir. Dünyada pek çok ulusun kullandığı atasözleri karşılaÅŸtırıldığında, bu atasözlerinin pek çoÄŸunun Devamı »
Atasözlerinin çoÄŸunda sözcükler kendi anlamlarında kullanılmaz. Cümleler kurulurken genelde konular somutlaÅŸtırılır. Kısa ve özlü bir anlatımla konu daha güzel, etkili ve çarpıcı biçimde sunulur. Genellikle sözcükler benzetme, örnekleme yoluyla baÅŸka anlamlarda kullanılarak anlatıma ÅŸiirsel bir güzellik katılır. Bazı atasözlerinin dizeler ve beyitler biçiminde oluÅŸu, halkın atasözlerinde ÅŸiirsel anlatıma verdiÄŸi önemi gösterir. Devamı »
Atasözlerini birkaç konuyla sınırlandırmak mümkün deÄŸildir. Ä°nsan yaÅŸamında yer alan doÄŸum, ölüm, evlilik, arkadaÅŸlık, dostluk, düşmanlık, hırsızlık, gelin, kaynana, ana-baba vb. dahil her ÅŸey atasözlerinin konularını oluÅŸturur. Devamı »
Evrendeki her ÅŸeyin zıddıyla varolduÄŸu olgusu atasözlerine de yansımıştır. Olumlu öğütlerin yanısıra, yalnızca çıkara yönelik olumsuz öğütler veren atasözleri de vardır. “Devletin malı deniz, yemeyen keriz” atasözü bunun örneklerinden birisidir.
ÇeliÅŸkili atasözleri, ayrıca, toplumda ayrı düşünen grupları ve bu gruplar arasındaki ayrılıkları/çelÅŸkileri ortaya koymaktadır. Devamı »
Atasözleri ve deyimlerin birbirleriyle ortak ve birbirinden ayrılan bazı özellikleri vardır. Birbirleriyle ortak olan en önemli özellikleri, her ikisinin de toplum tarafından ortak olarak benimsenen ve kullanılan kalıplaÅŸmış sözler olmalarıdır. Genellikle bu ortak özelliklerinden dolayı atasözleri ve deyimler birbirine karıştırılır. Oysa her ikisini birbirinden ayıran bazı önemli özellikler vardır: Devamı »
